„Byłem szczęśliwy, bardzo szczęśliwy, bodajże jeden raz w życiu!” — tak właśnie Antoni Stawarz wspominał pamiętny dzień wyzwolenia Krakowa z rąk Austriaków.
Kim był Antoni Stawarz?
Antoni Józef Stawarz, syn Tadeusza i Genowefy, urodził się 4 stycznia 1889 roku w Tuchowie niedaleko Tarnowa. Już jako uczeń gimnazjum w Nowym Sączu zainteresował się działalnością konspiracyjną działającą na rzecz niepodległości. Po wybuchu I wojny światowej został przymusowo wcielony do austriackiego 57 Pułku Piechoty i walcząc na frontach serbskim i włoskim, uzyskał stopień porucznika w 1917 r.
W sierpniu 1918 r. otrzymał rozkaz przeniesienia się do Krakowa do koszar na ul. Kalwaryjskiej, gdzie zaczął zbierać chętnych do walki o niepodległość. Łącznie miał do dyspozycji paru oficerów (Ignacy Śnigowski, Jan Banach, Franciszek Pustelnik, Adam Zapart, Józef Badzioch) oraz około 12 tysięcy żołnierzy. Nawiązał też kontakt z pułkownikiem Bolesławem Roją, który również posiadał grupę konspiracyjną.
Początki walki o wolny Kraków
Wyzwolenie Krakowa rozpoczęło się 30 października 1918 r. na dworcu w Płaszowie, gdzie Stawarz poinformował stacjonujących tam polskich żołnierzy, że w Krakowie wybuchła rewolucja i władzę przejmuje Rząd Polski. Żołnierze przypięli biało-czerwone kokardy, zastępując austriackie bączki. Do akcji przyłączyli się miejscowi kolejarze, którzy rozesłali depeszę informującą o rewolucji.
Następnego dnia wcześnie rano Stawarz ogłosił alarm batalionu bez broni, gdzie żołnierze austriaccy po zjawieniu się w koszarach zostali otoczeni przez uzbrojonych Polaków i aresztowani. W tym samym czasie oddziały podporucznika Pustelnika z pomocą porucznika Hustaka i porucznika Iwaszko kierowały się od ul. Wielickiej w stronę Rynku Podgórskiego.
Antoni Stawarz i jego taktyka
Po przemarszu na Rynek Podgórski, Stawarz wygłosił przemówienie i zorganizował marsz oswobodzenia Krakowa. Następnie powrócił do koszar, by tworzyć nowe oddziały i zaopatrywać je w broń. Wojsko zostało poprowadzone przez Stary Most (obecnie Most Podgórski) oraz Most Krakusa (obecnie Most Powstańców Śląskich) w stronę Rynku, rozbrajając po drodze oddziały austriackie oraz zbierając coraz większą liczbę cywilów cieszących się na myśl o wolnej Polsce.
Zamknięcie rozdziału historii
Oddziały wojska dotarły do głównej siedziby Komendy Wojskowej (Militärkommando) na Stradomiu, gdzie gen. Siegmund von Benigni po nieudanej próbie skontaktowania się z Wiedniem, musiał podpisać akt kapitulacji, a władzę nad miastem objęła Polska Komisja Likwidacyjna z płk. Roją na czele. Wyzwolenie Krakowa zakończyła zmiana warty przy Odwachu na Rynku Głównym. Wszystko odbyło się bez żadnych ofiar.
Dalsze losy bohatera
Dzień później, 1 listopada, został mianowany na stopień kapitana. 15 września 1937 odznaczono go Krzyżem Zasługi. Na tym nie kończą się jego zasługi. Brał potem udział w kampanii ukraińskiej, walczył o Lwów oraz w wojnie polsko-sowieckiej. W 1929 r. został zwolniony z wojska. Przeprowadził się na Prokocim, a później do Krakowa, gdzie pracował jako urzędnik w magistracie. W okresie II wojny światowej działał w konspiracji rozprowadzając prasę podziemną. Po zakończeniu wojny podejmował się różnych prac, np. w magazynie oraz firmie ubezpieczeniowej. Zmarł 19 października 1955 r. Pochowany jest na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
![Przedwojenna polska wieś na archiwalnych zdjęciach [GALERIA]](https://yrip.brkts.com/wp-content/uploads/2026/02/Miniaturka_polska_wies-1.png)
